Wu łamie doskonałą równowagę wszechświata
Wu Rompe el Equilibrio Perfecto del Universo
Wu zawsze mówiono, by przestrzegała zasad, ale co się stanie, gdy ich złamanie może uratować wszystkich? Czasem największe błędy prowadzą do najważniejszych odkryć.
Wu żyła w świecie, w którym wszystko miało zasady.
Wu vivía en un mundo donde todo tenía reglas.
Naukowcy wierzyli, że te zasady nigdy się nie zmieniają.
Los científicos creían que estas reglas nunca cambiaban.
Myśleli, że wszechświat jest idealnie zrównoważony.
Pensaban que el universo estaba perfectamente equilibrado.
Wu różniła się od innych naukowców.
Wu era diferente a otros científicos.
Zadawała trudne pytania.
Hacía preguntas difíciles.
Chciała testować wszystko.
Quería poner a prueba todo.
Inni po prostu akceptowali stare idee.
Otras personas simplemente aceptaban las ideas antiguas.
Był rok 1956.
El año era 1956.
Przyszło do niej dwóch mądrych mężczyzn.
Dos hombres inteligentes llegaron a Wu.
Nazywali się Lee i Yang.
Sus nombres eran Lee y Yang.
Mieli szalony pomysł o fizyce.
Tenían una idea loca sobre la física.
Wu, sądzimy, że wszechświat może być niezrównoważony" – powiedział Lee.
Wu, creemos que el universo podría estar desequilibrado", dijo Lee.
Wierzymy, że cząstki mogą łamać stare zasady.
Creemos que las partículas pueden romper las viejas reglas.
Wu słuchała uważnie.
Wu escuchó con atención.
Pomysł brzmiał niemożliwie.
La idea sonaba imposible.
Wszyscy naukowcy wierzyli w doskonałą równowagę.
Todos los científicos creían en el equilibrio perfecto.
Ta równowaga nazywała się parzystością.
Este equilibrio se llamaba paridad.
Jak możemy to przetestować?" – zapytała Wu.
¿Cómo podemos probar esto?
Potrzebujemy kogoś, kto potrafi zrobić perfekcyjne eksperymenty" – powiedział Yang.
preguntó Wu.
Jesteś najlepszą eksperymentatorką na świecie.
Necesitamos a alguien que pueda hacer experimentos perfectos", dijo Yang.
Wu była podekscytowana.
Eres el mejor experimentalista del mundo.
Uwielbiała rozwiązywać trudne łamigłówki.
Wu se sintió emocionada.
To miała być najtrudniejsza łamigłówka w historii.
Le encantaba resolver rompecabezas difíciles.
Wu poszła do laboratorium.
Este sería el rompecabezas más difícil de todos.
Musiała sprawić, by wszystko było ekstremalnie zimne.
Wu fue a su laboratorio.
Temperatura musiała być niemal absolutnym zerem.
Necesitaba enfriar todo extremadamente.
Pracowała dniem i nocą.
La temperatura tenía que estar casi en el cero absoluto.
Ochładzała specjalne atomy o nazwie cez.
Trabajaba día y noche.
Atomy te zachowywały się jak maleńkie magnesy.
Enfrió átomos de cobalto.
Wu ustawiła wiązki atomów w jednym kierunku.
Usó imanes potentes.
Następnie użyła pola magnetycznego, by rozdzielić wiązki.
Midió partículas diminutas llamadas electrones.
Każdy krok wymagał ogromnej precyzji.
El trabajo fue muy difícil.
Gdy atomy się poruszały, Wu musiała zarejestrować każdy sygnał.
Wu tuvo que ser perfectamente cuidadoso.
Nie miała prawa popełnić błędu.
Un pequeño error lo arruinaría todo.
Eksperyment nazywał się badaniem rozpadu beta.
Otros científicos fueron a fiestas durante las vacaciones.
Rozpad beta dzieje się wewnątrz atomów.
Wu se quedó en su frío laboratorio.
To maleńka eksplozja energii.
Observó cómo trabajaban sus máquinas.
Wu musiała zmierzyć tę eksplozję z dokładnością do jednej milionowej.
Lentamente, Wu vio algo asombroso.
Jeśli wszechświat był zrównoważony, cząstki powinny latać w obie strony po równo.
Los electrones no estaban equilibrados.
Jeśli wszechświat był niezrównoważony, cząstki miały wybierać jedną stronę.
Se movían más en una dirección que en otra.
Wu obserwowała przez długie, mroźne noce.
Esto no puede estar bien", se dijo Wu a sí misma.
Zapisywała wyniki na papierowych paskach.
Revisó su trabajo una y otra vez.
Linie na papierze wyglądały jak kody tajemniczych wiadomości.
Pero los resultados siempre eran los mismos.
Pewnego ranka zdarzyło się coś niesamowitego.
El universo no estaba perfectamente equilibrado.
Wszystkie cząstki poleciały w jedna stronę.
La paridad se rompió.
Wszechświat nie był perfekcyjnie zrównoważony!
Wu llamó a Lee y Yang inmediatamente.
Wu krzyknęła z radości.
¡Tenían razón!
Wiedziała, że dokonała niezwykłego odkrycia.
dijo ella.
Od razu napisała do Lee i Yanga.
¡Las viejas reglas están equivocadas!
Wysłali wiadomości do innych naukowców.
La noticia conmocionó al mundo científico.
Nowina rozeszła się błyskawicznie.
Todos habían creído en el equilibrio perfecto.
Ludzie nie mogli w to uwierzyć.
Ahora Wu les demostró que estaban equivocados.
Cały świat wiedział o parzystości.
Wu publicó sus resultados en enero de 1957.
Wszyscy wierzyli w doskonałą równowagę.
Los científicos de todas partes leyeron su trabajo.
Teraz Wu udowodniła, że się mylą.
No podían creerlo.
Wu opublikowała wyniki w styczniu 1957 roku.
Algunos científicos repitieron el experimento de Wu.
Naukowcy na całym świecie czytali jej pracę.
Obtuvieron los mismos resultados.
Nie mogli w to uwierzyć.
Wu definitivamente tenía razón.
Niektórzy powtórzyli eksperyment Wu.
El descubrimiento cambió la física para siempre.
Otrzymali te same wyniki.
Los científicos tuvieron que reescribir sus libros de texto.
Wu miała całkowitą rację.
Tuvieron que pensar sobre el universo de manera diferente.
Odkrycie na zawsze zmieniło fizykę.
Lee y Yang ganaron el Premio Nobel ese mismo año.
Trzeba było przepisać podręczniki.
Pero Wu no ganó junto con ellos.
Naukowcy musieli inaczej myśleć o wszechświecie.
Esto enojó a muchas personas.
Lee i Yang zdobyli w tym samym roku Nagrodę Nobla.
Wu había hecho el trabajo más difícil.
Wu nie wygrała wraz z nimi.
Había demostrado la teoría.
Wielu ludzi to rozzłościło.
Ella también merecía el premio.
Wu wykonała najtrudniejszą pracę.
Años después, Wu ganó muchos otros premios.
To ona udowodniła teorię.
Se hizo famosa en todo el mundo.
Też zasłużyła na nagrodę.
Los científicos jóvenes estudiaron sus métodos.
Kilka lat później Wu otrzymała wiele innych wyróżnień.
Wu demostró que cuestionar las ideas antiguas es importante.
Stała się sławna na całym świecie.
Ella demostró que los experimentos cuidadosos pueden cambiarlo todo.
Młodzi naukowcy studiowali jej metody.
El universo no estaba perfectamente equilibrado después de todo.
Wu pokazała, że warto kwestionować stare pomysły.
A veces las reglas más básicas pueden estar equivocadas.
Udowodniła, że dokładne eksperymenty mogą zmienić wszystko.
Wu les enseñó a todos esta importante lección.
Wszechświat jednak nie był idealnie zrównoważony.
Su trabajo abrió nuevas puertas en la física.
Czasem najbardziej podstawowe zasady mogą być błędne.
Los científicos aún estudian sus descubrimientos hoy en día.