The Ancient Book That Saved Millions
Starożytna Księga, Która Uratowała Miliony
When a young librarian discovers a mysterious old book, she has no idea it holds the key to saving countless lives. Sometimes the most powerful treasures are hiding in the most ordinary places.
Tu Youyou was a young scientist in China.
Tu Youyou była młodą naukowczynią w Chinach.
She loved studying old medicine books.
Uwielbiała studiować stare księgi medyczne.
These books were very, very old.
Te księgi były bardzo, bardzo stare.
They talked about plants and herbs.
Opowiadały o roślinach i ziołach.
One day, her boss gave her a big problem.
Pewnego dnia jej szef dał jej ogromny problem.
Many soldiers were getting sick with malaria.
Wielu żołnierzy chorowało na malarię.
Malaria is a dangerous disease.
Malaria to niebezpieczna choroba.
Mosquitoes give this disease to people.
Komary przenoszą tę chorobę na ludzi.
The soldiers were dying.
Żołnierze umierali.
"Find a cure," her boss said.
„Znajdź lekarstwo” – powiedział jej szef.
"Use the old books."
„Użyj starych ksiąg”.
Tu Youyou felt excited but scared.
Tu Youyou poczuła ekscytację, ale też strach.
She had to save many lives.
Musiała uratować wiele istnień.
She went to her laboratory every day.
Codziennie chodziła do swojego laboratorium.
She read hundreds of old books about plants.
Przeczytała setki starych książek o roślinach.
First, she tried many different plants.
Najpierw próbowała wielu różnych roślin.
She made them into medicine.
Przerabiała je na lekarstwa.
But nothing worked well.
Ale nic nie działało dobrze.
The soldiers were still getting sick.
Żołnierze nadal chorowali.
Tu Youyou felt very sad.
Tu Youyou była bardzo smutna.
Then, she found something interesting.
Wtedy znalazła coś interesującego.
An old book talked about a special plant.
Stara księga wspominała o wyjątkowej roślinie.
The plant was called sweet wormwood.
Roślina nazywała się bylica słodka.
The book was 1,600 years old.
Księga miała 1600 lat.
The old book said something important.
Stary tekst mówił coś ważnego.
It said to use cold water, not hot water.
Trzeba użyć zimnej wody, a nie gorącej.
Most scientists always used hot water.
Większość naukowców zawsze używała gorącej wody.
But the old book was different.
Ale ta księga była inna.
Tu Youyou decided to try this method.
Tu Youyou postanowiła wypróbować tę metodę.
She put the sweet wormwood in cold water.
Umieściła bylicę w zimnej wodzie.
She waited and waited.
Czekała i czekała.
Then she made the plant into medicine.
Potem przerobiła roślinę na lekarstwo.
Next, she tested the new medicine on mice.
Następnie przetestowała nowe lekarstwo na myszach.
The mice had malaria.
Myszy miały malarię.
After taking the medicine, the mice got better!
Po zażyciu lekarstwa myszy wyzdrowiały.
Tu Youyou was very happy.
Tu Youyou była bardzo szczęśliwa.
But she needed to be sure.
Ale musiała mieć pewność.
She decided to test the medicine on herself first.
Postanowiła najpierw przetestować lek na sobie.
This was very dangerous.
To było bardzo niebezpieczne.
The medicine could hurt her.
Lek mógł jej zaszkodzić.
But she wanted to protect other people.
Ale chciała chronić innych ludzi.
Tu Youyou took the medicine.
Tu Youyou zażyła lekarstwo.
She waited to see what happened.
Czekała, aby zobaczyć, co się stanie.
She felt fine!
Czuła się dobrze.
The medicine was safe.
Lek był bezpieczny.
After that, she gave the medicine to patients with malaria.
Potem podała lekarstwo pacjentom chorym na malarię.
The patients got better quickly.
Pacjenci szybko poczuli się lepiej.
The medicine really worked!
Lek naprawdę działał.
Tu Youyou had found the cure.
Tu Youyou znalazła lekarstwo.
She called the medicine artemisinin.
Nazwę lekarstwa ustaliła jako artemizynina.
This medicine saved millions of people around the world.
Ten lek uratował miliony ludzi na całym świecie.
Many countries started using artemisinin for malaria patients.
Wiele krajów zaczęło stosować artemizyninę u chorych na malarię.
Scientists everywhere wanted to know about Tu Youyou's work.
Naukowcy wszędzie chcieli poznać pracę Tu Youyou.
She became famous in many countries.
Stała się sławna w wielu krajach.
But she always remembered the old books that helped her.
Ale zawsze pamiętała stare księgi, które jej pomogły.
Years later, something amazing happened.
Wiele lat później wydarzyło się coś niesamowitego.
Tu Youyou won the Nobel Prize.
Tu Youyou otrzymała Nagrodę Nobla.
This is the most important prize for scientists.
To najważniejsza nagroda dla naukowców.
She was the first Chinese woman to win this prize.
Była pierwszą Chinką, która ją zdobyła.
When she got the prize, she said something important.
Kiedy odbierała nagrodę, powiedziała coś ważnego.
She thanked the old Chinese medicine books.
Podziękowała starym chińskim księgom medycznym.
She thanked all the scientists who worked with her.
Podziękowała wszystkim naukowcom, którzy z nią pracowali.
Tu Youyou showed the world something special.
Tu Youyou pokazała światu coś wyjątkowego.
Old knowledge and new science can work together.
Stara wiedza i nowa nauka mogą działać razem.
Sometimes the oldest books have the best answers.
Czasem najstarsze książki mają najlepsze odpowiedzi.
Today, artemisinin still saves lives every day.
Dziś artemizynina wciąż ratuje życie każdego dnia.
Tu Youyou's discovery helps people all over the world.
Odkrycie Tu Youyou pomaga ludziom na całym świecie.
She proved that one person can make a big difference.
Udowodniła, że jedna osoba może zrobić wielką różnicę.
The young scientist who loved old books became a hero.
Młoda naukowczyni, która kochała stare księgi, została bohaterką.